O czym śni lis?

Nie jest trudno zaobserwować emocje u człowieka. Wiele osób stara się je dostrzec także u swoich czworonożnych przyjaciół. Ale czy zwierzęta rzeczywiście są tak podobne do nas, jak byśmy chcieli?

Peter Wohlleben w Duchowym życiu zwierząt próbuje wprowadzić czytelnika w niesamowity świat życia uczuciowego zwierząt oraz przekazać mu cząstkę swojej miłości do ssaków, ptaków oraz owadów.

Publikacja autorstwa Petera Wohllebena to książka popularnonaukowa będąca zbiorem ciekawostek dotyczących nie tylko domowych pupili, lecz także, a może i przede wszystkim, dzikich gatunków żyjących w lasach. Tytuł sugeruje, że znajdują się tu informacje jedynie o życiu wewnętrznym zwierząt. Tak jednak nie jest.

Autor rozpoczyna książkę od opowieści o najbardziej podstawowych emocjach. W pierwszych rozdziałach przedstawia zagadnienie miłości macierzyńskiej i instynktów. Następnie przechodzi do tematów bardziej złożonych, takich jak umiejętność liczenia, inteligencja i świadomość własnego istnienia. Stara się również walczyć z popularnymi mitami dotyczącymi zwierząt. Przedstawia dowody na to, że świnie są mądrzejsze, niż nam się wydaje, a pszczoły są ważne dla środowiska nie tylko jako rój, lecz także pojedyncze osobniki.

Wohlleben zamyka swoją opowieść o zwierzętach rozważaniami na temat dobra i zła oraz moralności w świecie mniej rozwiniętych gatunków. Zastanawia się, czy tylko człowiek ma coś, co może nazwać duszą i czy odkrycie podobnego konstruktu m.in. u świń nie zmieniłoby podejścia ludzi do jedzenia mięsa. Bardzo często stosuje także porównania ludzi i zwierząt, pokazując tym samym, że nie różnimy się od siebie tak bardzo, jak się wydaje.
Duchowe życie zwierząt nie jest encyklopedią, w której każde z haseł jest dokładnie wyjaśnione. Wohlleben podejmuje jednak w swojej książce tak wiele tematów, jakby miał zamiar stworzyć kompendium wiedzy na temat zwierząt. Przez to wszystko przedstawione jest bardzo powierzchownie, autor nie wchodzi głębiej w żadne z poruszanych zagadnień. Ostatecznie czytelnik otrzymuje raczej zbiór ciekawostek zamiast książki w znaczny sposób zmieniającej stan jego wiedzy.

Kiedy czyta się tę publikację, często odnosi się także wrażenie, że pisarz przytacza zbyt wiele anegdot i obserwacji z własnego doświadczenia. Luźne, krótkie historyjki z życia często pomagają lepiej zrozumieć dany temat, ale gdy jest ich zbyt wiele, książka traci na rzetelności i spójności. Wohlleben bardzo często pozwala sobie także na obszerne dygresje, nierzadko zajmujące większą część rozdziału.

Nie tylko to sprawia, że książka wydaje się mało naukowa i wiarygodna. Domowe obserwacje znacznie przewyższają liczbę badań, na jakie powołuje się autor. Bardziej dociekliwy czytelnik może więc zacząć wątpić w autentyczność prezentowanych stwierdzeń. Wiele zastrzeżeń budzą także źródła, na które powołuje się Wohlleben. Bardzo często są to artykuły z gazet, które zajmują się różnorodną tematyką – od polityki po sport. Brakuje pozycji typowo naukowych, rzetelnych raportów z badań i artykułów specjalistów. W wielu miejscach nie ma przypisów, nie wiadomo, czy statystyki przytaczane w danym rozdziale nie zostały przez kogoś spreparowane na potrzeby publikacji.

Pomimo wielu wad książka ta spełnia jedną bardzo ważną funkcję. Uświadamia czytelnikom, że zwierzęta też odczuwają emocje, ból, są bardzo podobne do nas. Zwraca uwagę na złe traktowanie gatunków dzikich i udomowionych, na ludzkie zachowania, które mogą być dla nich groźne. Wohlleben stara się przekazać w Duchowym życiu zwierząt cząstkę swojej miłości i szacunku do wszystkich żyjących stworzeń. Pomaga także zrozumieć, że człowiek też jest zwierzęciem i nie różni się od innych ssaków tak bardzo, jak chciałby uważać. Sarny, dziki czy kruki potrafią myśleć, czuć, porozumiewać się. Ludzie wprawdzie dokonują odkryć i budują miasta, ale to nie daje im prawa do stawiania się ponad wszystkimi gatunkami.

Ocena: 2,5/5
Duchowe życie zwierząt (Das Seelenleben der Tiere)
Peter Wohlleben
Tłumacz: Ewa Kochanowska
Premiera: 10.04.2017
Wydawnictwo Otwarte