Szklane domy

Czym jest dom? Pierwsze skojarzenie to przestrzeń prywatna, wypełniona różnymi meblami i przedmiotami. Niektóre z tych rzeczy mają długą historię, innym jest ona dopiero nadawana. Dom to miejsce, gdzie można odpocząć i wyrazić siebie, ale przede wszystkim to rodzina, która w nim żyje i tworzy jego atmosferę.

Dom polski Małgorzaty Czyńskiej to zbiór fascynujących wywiadów z ludźmi projektującymi towarzyszące nam meble, tkaniny, ceramikę i szkło. Autorka przybliża czytelnikom historię polskiego wzornictwa i sylwetki projektantów począwszy od dwudziestolecia międzywojennego poprzez lata PRL-u do czasów współczesnych. Całość tworzy opowieść o wielu śmiałych koncepcjach, które swoim indywidualnym stylem zaskoczyły świat. Czyńska szuka odpowiedzi na wiele nurtujących ją (a zapewne i wielu czytelników) pytań. W jaką stronę idą obecne zmiany w przestrzeniach naszych mieszkań? O czym marzyli i marzą Polacy, gdy myślą o swoich M? Z wywiadów wyłania się dom nie tylko jako aranżacja, lecz także jako rodzina. Nie są to wywody czysto teoretyczne, gdyż rozmówcy Czyńskiej przedstawiają obraz polskiego domu i jego mieszkańców, opowiadając czytelnikowi osobiste historie.

Opisując domy rodzinne, projektanci przedstawiają je w bardzo różny sposób. Opowiadają o tym, jak ich przestrzeń budowała w nich poczucie estetyki i potrzebę kreatywności, która skutkowała zamiłowaniem do tworzenia. Zazwyczaj były to mieszkania inteligenckie, często wielopokoleniowe. Domostwa te łączyło jedno – w centrum każdego z nich znajdował się stół i regał z książkami. Niegdyś były to najistotniejsze przedmioty w domu każdego inteligenta. Współcześnie zastąpiły je według autorki i rozmówców przestronne kanapy i e-czytniki, zmieniając ducha większości domów i mieszkań w Polsce.

Ponadto w rozmowach jest wiele konkluzji na temat polskiej estetyki wnętrz, której problemy spowodowane były przede wszystkim przez niszczące ciągłość kulturową wydarzenia historyczne takie jak wojny, przesiedlenia czy gospodarka niedoborów lat socjalizmu. Lata PRL-u w książce są jednak przedstawione również jako okres cechujący się niekiedy bardzo dobrym i ciekawym wzornictwem. Projekty z lat 50. i 60. jeszcze do niedawna zwane z pogardą meblami na połysk dziś są chętnie kupowane przez miłośników wzornictwa village. Natomiast kryzys lat 70. i 80. związany z niedoborami w materiałach i słabymi standardami produkcyjnymi przyczynił się co prawda do pogorszenia jakości mebli, ale też do wielu ciekawych projektów, takich jak podtytułowa meblościanka z pikasami nieodbiegająca designem od ówczesnych światowych trendów. W wywiadach mowa jest również o wielu ważnych polskich wytwórniach, takich jak Ćmielów, Cepeliada, spółdzielnia „Ład” czy znane niegdyś w całej Europie huty szkła. W wywiadach firmy te ukazane są przez pryzmat osób dla nich projektujących – z problemami, z którymi musieli się mierzyć, ale i z satysfakcją zawodową, jaką dawała mi praca.

Dom polski w przyjemny sposób przybliża czytelnikom te wszystkie kwestie dzięki przejrzystej formie tekstu oraz niezwykłej szacie graficznej. Wywiady mają ciekawe tytuły zachęcające czytelnika do lektury. Kończą się zawsze szczątkową notką na temat rozmówcy. Mogłoby się zdawać, że czasem nieco za krótką. Natomiast niektórym czytelnikom może przeszkadzać brak zdjęć projektów, o których mowa w wywiadach, choć ich przedstawienia bez trudu można odnaleźć w internecie. Za to każdy z rozdziałów zaczyna się ciekawą ilustracją autorstwa Joanny Grochockiej: są to niezwykłe kolaże łączące w sobie rysunek, fotografię i ścinki, które swoją oryginalną formą prowadzą nieoczywisty dialog z tekstem książki, tworząc serię skojarzeń z wywiadami. Zapraszają czytelnika do gry polegającej na łączeniu treści z formą. Tym samym mają nie tylko nietypowy charakter, lecz także istotną funkcję. Książka opisująca wiele śmiałych projektów wzorniczych sama posiada atut estetyczny. Dialog grafiki z tekstem czyni tę publikację atrakcyjną zarówno pod względem treści, jak i formy.

Zbiór wywiadów Czyńskiej w ciekawy sposób przybliża nam rodzime wzornictwo i atmosferę polskiego domu oraz zmiany, jakie w nim zachodziły na przestrzeni XX i XXI w. To nie album ze zdjęciami mebli ani zbiór eksperckich wywodów na temat technik tworzenia umeblowania, przedmiotów z tkanin, szkła czy porcelany. Książka to zapisy rozmów przybliżających dorobek Polaków w dziedzinie architektury wnętrz, przeplatanych anegdotami z życia rozmówców, zarówno rodzinnego, jak i zawodowego, oraz ciekawymi spostrzeżeniami na temat polskiej kultury i estetyki. Forma tej publikacji pozwala zainteresować się tymi tematami.

Jest to książka wydana w bardzo ważnym momencie dla historii polskiego dizajnu. Niecały miesiąc po jej publikacji w Muzeum Narodowym została otwarta długo wyczekiwana Galeria Wzornictwa Polskiego. Czynniki te powinny na nowo ożywić zainteresowanie polskimi projektami przedmiotów codziennego użytku. Ten zbiór wywiadów pozwala dowiedzieć się czegoś więcej o polskiej sztuce wzorniczej, ludziach zajmujących się projektowaniem elementów rodzinnych przestrzeni oraz kulturowej i socjologicznej stronie naszych ojczystych domów.

Ocena: 4/5
Dom polski
Małgorzata Czyńska
Wydawnictwo Czarne
Premiera: 15.11.2017

Rating: 5.0. From 2 votes.
Please wait...