O Żydzie, który obalił papieża

Jak wiadomo z historii, zjednoczenie Włoch dokonało się z inicjatywy ludu, a głównymi postaciami związanymi z tym przełomem byli Giuseppe Garibaldi i Wiktor Emanuel II. Niewielu jednak słyszało o pewnym żydowskim chłopcu, który w znacznym stopniu wpłynął na najważniejsze wydarzenia w dziejach tego kraju.

Opisywana historia zaczyna się w roku 1858 w Bolonii, kiedy do drzwi domu rodziny Mortarów łomoczą papiescy żandarmi z zamiarem odebrania rodzicom ich najstarszego, rzekomo ochrzczonego, syna – Edgarda. To wydarzenie wywołuje lawinę kolejnych zdarzeń, które odbijają się nie tylko na życiu społeczności żydowskiej na terenie Włoch, lecz także w pewien pośredni sposób na całym ustroju i dotychczas panującym porządku ustanawianym niezmiennie przez papieża.

Historia przedstawiona przez Davida I. Kertzera skupia się, mimo zasięgu tej tragedii, na losach jednej rodziny – Mortarów. Porwanie Edgara choć jest relacją historyczną, czyta się ją niemal jak powieść. Przedstawia nam on świat, w którym racje papieża Piusa IX i oświeconych obywateli świata, którym przestaje podobać się ład dyktowany przez głowę katolickiego kościoła, ścierają się ze sobą i doprowadzają do upadku potężnego niegdyś Państwa Kościelnego i powstania zupełnie nowego Państwa Włoskiego. Jaki wpływ na te burzliwe i narodowościowe wydarzenia mają losy małego, zaledwie sześcioletniego żydowskiego chłopca?

Żydzi przez lata byli traktowani jako wrogowie katolicyzmu. Dopiero pod koniec XVIII w. zaczęło się to powoli zmieniać. Zarówno w części Europy, jak i w Stanach Zjednoczonych wyznawcy judaizmu zyskiwali powoli prawa, a ich religia przestała być potępiana i cenzurowana. Państwo Kościelne natomiast pozostawało w tyle za rozwijającą się myślą równości i tolerancji religijnej. Pod panowaniem papieża Piusa IX Żydzi byli na ogół tolerowani, lecz nie mieli żadnych praw. Religia katolicka była najważniejsza i to ona wyznaczała reguły rządzące państwem. Kiedy na świecie do głosu dochodziły prawa tzw. biologiczne (np. że nie należy odbierać dzieci rodzicom), to w państwie Piusa IX nic się nie zmieniało. Wciąż prężnie działała inkwizycja, a co za tym idzie, jeśli – tak jak w przypadku Edgarda Mortary – dziecko zostało ochrzczone np. przez katolicką służącą pracującą w domu wyznawców judaizmu, mogło być ono odebrane rodzicom. I tu właśnie rozpoczyna się walka o światopogląd nowy, oświecony, oparty na równości zamiast tego zaściankowego, katolickiego, który nie dopuszczał do siebie żadnych głosów świeckich obywateli. Sprawa żydowskiego chłopca, o którego przez wiele lat walczyli rodzice, aby tylko mógł wrócić do bliskich, była bodźcem do powolnego procesu wyzwolenia terenów włoskich spod władzy papieża i próbą udowodnienia (niestety nieudaną), że nie tylko religia katolicka jest tą właściwą.

Historia młodego Edgarda Mortary poruszała zarówno żydowskich współwyznawców chłopca, jak i katolickich oświeconych obywateli wielu państw. Dramat dziecka, które przez 12 lat wychowywane było z dala od biologicznych rodziców (jego ojcem stał się sam Pius IX) spowodował, że papież pośrednio przez tę decyzję został zrzucony z tronu Państwa Kościelnego, a więc tronu niejako włoskiego. David I. Kerter opowiada, że znalezienie jakichkolwiek informacji na temat Edgarda Moratary czy jego ojca jest niezwykle trudne, a jednak udało mu się przedstawić te historyczne zdarzenia w sposób niezwykle interesujący. Nasuwa się pytanie: dlaczego tak głośna sprawa, która posłużyła do szerzenia propagandy zarówno ze strony kościoła katolickiego, jak i wspólnoty żydowskiej, została zapomniana? Czy spowodował to ogólny wstyd, który towarzyszy zarówno jednej, jak i drugiej stronie konfliktu? Można się tylko domyślać…

4,5/5
Porwanie Edgarda Mortary. Skandal, który pogrążył Państwo Kościelne
David I. Kertzer
Wydawnictwo Czarne
Premiera: 11.04.2018
Tłumaczenie: Jan Dzierzgowski

Rating: 3.0. From 2 votes.
Please wait...