Zwalczając Szarlatana

Od ponad roku Jordan Peterson jest jedną z najbardziej kontrowersyjnych postaci politycznego i światopoglądowego dyskursu. Gdzie kryje się sekret jego popularności i czemu wywołuje on u swoich widzów tak skrajne emocje?

Tekst: Witold Solecki

Rok 2016, Uniwersytet w Toronto. Popularny wśród części studentów wykładowca psychologii oznajmia, że w przypadku przyjęcia przez kanadyjskie władze kontrowersyjnej ustawy dotyczącej osób transseksualnych nie zamierza się jej podporządkowywać. Ustawa ta nakazywałaby zwracać się do takich osób nowo powstałymi zaimkami, które one wybrały, pod groźbą kary grzywny. Opór wykładowcy dzieli uczelnię na dwa obozy; członkowie obydwu grup ścierają się ze sobą, padają oskarżenia o ataki na osoby transseksualne. Kiedy władze uczelni interweniują, nakazując wykładowcy zaprzestanie wypowiadania się w tej sprawie, ten nie ustępuje. Padają oskarżenia o transfobię i rasizm. Ustawa ostatecznie przechodzi, a wykładowca wraca do swoich codziennych zajęć. Nie wszystko jednak pozostaje takie samo – Jordan Peterson staje się gwiazdą.

W uciecze przed polaryzacją

Kolejnym krokiem po szczeblach internetowej kariery jest dla Petersona rozmowa z dziennikarką brytyjskiej stacji Channel 4 – Cathy Newman. Słuchając tej rozmowy możemy odnieść wrażenie, że prowadząca program raz za razem próbuje zapędzić swojego gościa w kozi róg, przeinaczając jego słowa. Jednak w przeciwieństwie do wielu rozmów tego typu, coraz częściej odbywających się w spolaryzowanych mediach, dzieje się coś, w czym dopatrywać się można jednego z głównych powodów fenomenu Petersona – poprzez stonowane wyjaśnienie swoich wypowiedzi, do samego końca nie pozwala on na przypięcie sobie łatki, którą tak usilnie mu się narzuca.

Ta nieudana próba spłaszczenia czyichś poglądów w celu usunięcia go z dyskursu politycznego stała się swoistym precedensem. W  czasach skrajnej polaryzacji mediów i  światopoglądu w społeczeństwie pojawia się osoba, która mimo sprzecznego punktu widzenia nie daje się łatwo zaszufladkować oraz potrafi wzbudzić szacunek widza i rozmówców. Postawa ta przemawia szczególnie do tych, którzy, zgadzając się z większości postulatów i idei lewicowych, mają zastrzeżenia do niektórych jej elementów. Głosów tej grupy nie ma jednak w dyskursie politycznym zbyt wiele. Powodów takiego stanu rzeczy szukać można właśnie w skrajnej polaryzacji stanowisk – krytyczna postawa wobec części postulatów lewicy prowadzić może automatycznie do przyporządkowania do grupy, z którą nie do końca ma się coś wspólnego.

Peterson pokazuje na swoim przykładzie, że istnieją postawa i sposób prowadzenia dyskusji, które takiemu przyporządkowaniu zapobiegają. Będąc nastawiony na wzajemne porozumienie oraz pogodzenie sprzecznych wizji rzeczywistości sprawia on, że nawet po stronie, która wyznaje poglądy przez niego negowane, nie jest postacią łatwą do zdyskredytowania i cieszy się choć częściowym szacunkiem.

Zwalczając szarlatana

Zarzuty Petersonowi nieprzychylnych nie kończą się jednak wyłącznie na postrzeganiu go jako wroga postępu. Posądza się go również o założenie kultu własnej osoby, padają oskarżenia o cyniczne zarabianie na rozmyślnie wywołanych kontrowersjach. Oskarżeniom tym sprzyjają profity finansowe i  wsparcie, które otrzymuje on od swoich zwolenników, okazyjnie kaznodziejski charakter jego wykładów oraz fanatyczne przywiązanie niektórych z jego wielbicieli. Tytuły filmów na YouTubie pokroju Peterson masakruje ignorancką feministkę czy Peterson niszczy regresywnego reportera przypominają podobne zjawisko występujące w  polskim internecie, przy okazji wzmożonej aktywności w mediach pewnego wąsatego polityka.

Głębsze zagłębienie się w  wystąpienia Petersona kłóci się jednak z  wizją zimnej kalkulacji. Mimo że to kontrowersje polityczne były decydującym powodem nagłego wzrostu zasięgu jego przekazu, Jordan Peterson to przede wszystkim psycholog i to głównie na tej tematyce skupia się on podczas swoich wykładów. Powodów ich popularności należy więc szukać gdzie indziej.

Quo vadis?

Patrząc przez pryzmat wpływu mediów społecznościowych na obraz świata odbieranego oczami młodych ludzi, coraz więcej z nich odczuwać może dysonans między tym, co prezentowane jest w Internecie a tym, jak faktycznie wygląda ich rzeczywistość. Problemy pokroju niskiego poczucia własnej wartości, depresji, poszukiwania sensu czy pomysłu na siebie wymieniane są tak często, że powoli urastają już do rangi banału. Nie można też powiedzieć, żeby nie były podejmowane przez innych twórców internetowych.

Na ich tle Peterson wyróżnia się jednak faktycznym doświadczeniem i  wiedzą w  tym zakresie. Jako psycholog kliniczny i osoba, która miała styczność z przewlekłą depresją w rodzinie, zdaje się mieć faktyczny wpływ na poprawę jakości życia swoich widzów. Świadczyć o tym może ponad 35 tys. listów z podziękowaniami, które otrzymał od swoich fanów oraz masowa publiczność traktująca Petersona jako swoistego guru i przewodnika przez życie.

Zapytany o  powód swojej popularności – szczególnie wśród młodych mężczyzn – Peterson doszukuje się go w  swoim sztandarowym postulacie o odpowiedzialności. Wskazuje on, że udaje mu się wpłynąć szczególnie na to pokolenie, które karmione przekazem o przysługujących mu prawach i możliwościach nauczyło patrzeć się na świat w sposób mocno roszczeniowy. Nacisk, jaki Peterson kładzie na branie odpowiedzialności za siebie i swoje najbliższe otoczenie, zdaje się działać na takich ludzi otrzeźwiająco i nadawać ich życiu sens, którego tak dramatycznie poszukiwali gdzie indziej.

Najciekawsze w tej postaci jest jednak to, jak różne postrzegana jest przez odmienne środowiska. W jednym z nich absolutny bohater, brakujący ojciec, współczesny prorok, w drugim – szowinista, oszołom, pseudofilozof i szarlatan. Jednak czy nie zawsze tak jest, w przypadku czegoś faktycznie nowego?

============================================================================================

Materiały dla zainteresowanych:

Tutaj zacznij

https://www.youtube.com/watch?v=QObAkF1_6CE – wystąpienie na uniwersytecie Harvarda, filmik na YT zatytułowany jest „najlepsza mowa, którą powinien przesłuchać każdy student”. Nie wiem czy najlepsza i czy faktycznie każdy, ale osobiście mi ten przekaz bardzo podchodzi i uważam że jest szalenie inspirujący. Szczególnie pierwsze pięć minut warte przesłuchania.

Polityka

www.youtube.com/watch?v=aMcjxSThD54& – Wspomniany w artykule wywiad z Cathy Newman, warto zobaczyć choć fragmentami pod kątem sposobu prowadzenia rozmowy przez dziennikarkę.

https://www.youtube.com/watch?v=Li2J4GxZ6iM – panel dyskusyjny pomiędzy Jordanem Petersonem a Eric’iem Weinsteinem – umownym twórcą inicjatywy znanej pod nazwą „Intellectual Dark Web” – grupy ludzi z różnych środowisk politycznych promujących dialog i walczących o odrobinę miejsca na dyskusję w centrum. Poruszane w nim tematy to m.in. nieprawdziwe oskarżenia w prasie względem Petersona (23:12), powody spadku jakości i malejącej popularności mainstreamowych mediów (29:53) czy stosunek Petersona do osób transseksualnych (52:43).

Polecam szczególnie jako zapoznanie się z formatem, który szczególnie na zachodzie zdobywa coraz większą popularność (dłuższe rozmowy w formie panelu czy podcastu), oraz pierwszy kontakt z ludźmi, którzy faktycznie próbują zagospodarować trochę miejsca pomiędzy dwoma stronami politycznego konfliktu.  

https://www.youtube.com/watch?v=zDXCp992YS4 – wystąpienie Petersona w amerykańskim talk show „Real Time with Bill Maher”. Materiał ten jest o tyle ciekawy, że Peterson pozwala sobie w nim na zadanie odrobinę trudniejszych pytań w środowisku w którym takie pytania są dość mocno niepopularne.

https://www.youtube.com/watch?v=SiijS_9hPkM – Materiał CBC News na temat zamieszek na uniwersytecie Toronto, połączony z dyskusją Petersona z transseksualnym wykładowcą tego samego uniwersytetu. Polecam zainteresowanym zapoznaniem się ze sprawą która wywołała całą kontrowersję.

Psychologia/Religia

https://www.youtube.com/watch?v=rU64s0_38AE& – Najlepszy (stosunkowo krótki) filmik jaki znalazłem przedstawiający podejście Petersona do poszukiwania sensu w życiu, i szukania dla siebie najlepszej możliwej ścieżki.

Zainteresowanym polecam wpisywanie w wyszukiwarce YT fraz typu „Peterson + ‚coś co nas interesuje'”, istnieje mnóstwo wyciętych filmików przedstawiających pogląd Petersona na dane zagadnienie, co sprawia że nie trzeba oglądać od razu całych wykładów. 

Dłuższe materiały:

https://www.youtube.com/watch?v=vIeFt88Hm8s& – wywiad z Joe Roganem – prowadzącym najbardziej popularnego podcastu na YouTube. Rozmowa dobra do zapoznania się z sylwetką Petersona od strony bardziej personalnej.

https://www.youtube.com/watch?v=f-wWBGo6a2w& – wykłady z tematyki biblijnej, w moim przypadku – zadeklarowanego agnostyka – zupełnie zmieniły postrzeganie zawartych w niej historii.

https://www.youtube.com/watch?v=HbAZ6cFxCeY – seria wykładów z psychologii, polecam szczególnie zainteresowanym poznaniem mnogości spojrzeń na ludzką psychikę.

Rating: 5.0. From 1 vote.
Please wait...